Prolog

W skali globu wyłącznie część ludzi stara się  rozumieć.  Niektórym wystarczy  wiedzieć,  a części wręcz tylko  być.  Jednak oglądając świat, nabierając doświadczeń, powstaje dużo pytań o to czym jest człowiek, jakie mechanizmy odpowiadają za jego myślenie i postępowanie, czy faktycznie posiada "wolną wolę" oraz czy i co może na nią wpływać? Na pytania te odpowiadają religie, filozofia oraz nauka. Ta ostatnia opiera się na obserwowaniu, eksperymentowaniu, weryfikowaniu wyników oraz wnioskowaniu i dlatego na niej się opieramy. Poniżej zamieszczamy opisy badań naukowych, odnoszących się do sposobu funkcjonowania człowieka. To obszar naszej pasji poznawania i chęci rozumienia.

Dyrektor Programowy

EGO

Ego to wyobrażenie o sobie samym. Jest mechanizmem niezbędnym do przeżycia, lecz również problematycznym. Człowiek z natury uważa, że jest "lepszy". W badaniach przyjęto wskaźnik  better than average.
Czy przekonanie o swojej wyjątkowości jest powszechne?
Czy skupienie na sobie ułatwia ludziom wywieranie na nas wpływu?

 WPROWADZENIE

Ego  jest wewnętrznym, podświadomym mechanizmem działającym w umyśle, zapewniającym człowiekowi dobrą opinię o sobie samym. Pilnuje, by każdy miał dobre wyobrażenie swojej osoby i by w większości sytuacji posiadał usprawiedliwienie dla swoich nienajlepszych zachowań. W tym celu stale  wytwarza w umyśle  opinię na temat zaistniałych sytuacji i korzystną dla siebie ich interpretację. Nieprzerwanie definiuje swoją w nich rolę oraz ocenia i interpretuje ją przychylnie dla siebie.  Ego  to wyobrażenie człowieka na swój temat.  Jaki jestem? Jak jestem odbierany przez inne osoby? Czy jestem osobą wartościową? Jaką pozycję zajmuję w grupie?  Takie ukierunkowanie mechanizmu  ego  sugeruje, że jest ono ściśle powiązane z pracą  prążkowia,  którego priorytetem jest zapewnienie człowiekowi wyższej pozycji w społecznej hierarchii, a przez to stałe porównywanie się z innymi ludźmi.

Jacques Lacan

W poprzednim akapicie kilkukrotnie użyto słowa "wyobrażenie". To słowo prawidłowo oddaje charakter  ego  oraz stosunek człowieka do siebie i innych osób. To, jak postrzegamy siebie i innych ludzi buduje poczucie własnej wartości, dlatego mechanizm ten silnie wpływa na jakość relacji. Francuski psychiatra i psychoanalityk  Jacques Lacan, którego badania i poglądy wpłynęły na intelektualny krajobraz światowej psychologii twierdził, że wszelkie przekonania człowieka na własny temat nie są obiektywne, a są wyłącznie korzystnym dla siebie wyobrażeniem. Jako takie, nie są w pełni prawdziwe i prawidłowe. Na bazie swoich badań określił, że w momencie, gdy dziecko zauważa swoje odbicie w lustrze, następuje u niego utożsamienie się z obrazem swojego ciała i wyobrażenie samego siebie. Proces kształtowania się wyobrażenia na swój temat trwa, rozwija się i kształtuje przez całe dalsze życie.  Ego  utrzymuje to wyobrażenie i silnie wpływa na jego kształt. Mechanizmu tego nie da się wyłączyć i w każdej chwili steruje ono myśleniem i zachowaniem człowieka.

 BADANIA


PONADPRZECIĘTNY (better than average)
Świat psychologii dawno zainteresował się poznaniem sposobu, jak człowiek postrzega swoją osobę i innych ludzi .  Pierwsze badania samooceny ukazały, że większość ludzi, praktycznie we wszystkich działaniach realizowanych na co dzień, ocenia swój poziom powyżej średniej. W efekcie do badań nad samooceną człowieka przyjęto wskaźnik o takiej nazwie:   better than average  (poziom powyżej średniej).   Określa on postrzeganie swojej osoby w porównaniu z innymi ludźmi.
Znamiennym jest, że nie nazwano tego wskaźnika  better than everyone (lepszy od wszystkich),  a właśnie  better than average (powyżej średniej).  Czy nauka wskazała w ten sposób, że "rozdęcie"  ego  ma jakieś granice? Oczywiście nie taka była intencja przyjęcia takiego nazewnictwa. Mechanizm  Ego  dbając o dobrą ocenę samego siebie nie pozwala człowiekowi przyznać się do poczucia, że uważa siebie za lepszego od każdej innej osoby. Dlaczego? Ponieważ taka opinia byłaby negatywnie odebrana przez społeczeństwo, a w związku z tym  ego  nie pozwoli swojemu organizmowi na jej oficjalne wypowiedzenie. W efekcie  ego  zapewnia człowiekowi poczucie, że jest osobą uczciwą, pomocną i... skromną. To cechy powszechnie uznawane za dobre i  ego  każdej osoby będzie dbało, by być tak postrzeganym.

Pierwsze badanie z wykorzystaniem tego właśnie wskaźnika odbiło się w świecie psychologii szerokim echem. Zrealizowali je w roku 1965 w Stanach Zjednoczonych psychologowie Caroline Preston i Stanley Harris z  University of Washington.  Poprosili oni 100 kierowców z okolic Seattle o ocenę własnych umiejętności prowadzenia auta. Połowa z nich nie miała w swojej historii żadnego wypadku drogowego, natomiast druga połowa była w danym momencie hospitalizowana po wypadku samochodowym. Co ważne, kierowcy leżący w szpitalu byli przywiezieni z miejsca wypadku karetką pogotowia, a policja jednoznacznie określiła, że 35 z nich było sprawcami wypadku. Dla 29 kierowców z tej grupy nie było to pierwsze wykroczenie drogowe, ponieważ mieli na swoim koncie co najmniej dwa takie zdarzenia. Obydwu grupom przekazano prosty kwestionariusz, w którym wszyscy mieli ocenić swoje umiejętności prowadzenia auta od 0 do 9, gdzie "0" oznaczało umiejętność bardzo słabą, a "9" bardzo dobrą. Naukowcy spodziewali się, że kierowcy hospitalizowani, określeni przez policję jako sprawcy wypadku, ocenią siebie wyraźnie poniżej "9", jednak wyniki okazały się być zgoła odmienne. Obie grupy oceniły swoje umiejętności prowadzenia auta jako ponadprzeciętnie dobre (better than average), a pomiędzy obiema grupami nie było różnicy w ocenie swoich zdolności (!). Tylko pięć osób z grupy drugiej (hospitalizowanej) stwierdziło, że "częściowo" przyczyniło się do katastrofy. Pozostałe osoby stwierdziły, że w doprowadzeniu do wypadku absolutnie nie było żadnej ich winy. To pierwsze badanie samooceny ludzi, które zastanowiło świat psychologów.

Jean-Paul Codol

Zainspirowany wynikami tego badania, profesor  Jean-Paul Codol  z  University of the Mediterranean  we Francji, przeprowadził w roku 1975 szereg podobnych badań. Chciał sprawdzić, jak w jego kraju ludzie oceniają samych siebie pod kątem przestrzegania prawa i pożądanych norm. Jego badania wykazały, że 60% respondentów oceniło siebie jako bardziej stosujących się do przepisów prawa drogowego, niż inni kierowcy oraz że popełniają mniej od nich wykroczeń. Profesor Codol taką postawę człowieka określił mianem  primus inter-pares (pierwszy wśród równych sobie).

W roku 1976 tematem  ego  zainteresowała się największa amerykańska organizacja prorozwojowa  College Board,  zrzeszająca większość kolegiów, uniwersytetów i innych placówek edukacyjnych w Stanach Zjednoczonych. Zrealizowała ona badanie poświecone "postrzeganiu samego siebie". Uzyskane przez nią wyniki są w tym zakresie najczęściej cytowane w światowych mediach. Wśród kilkuset tysięcy absolwentów amerykańskich szkół wyższych nie znalazła się ani jedna osoba, która oceniłaby swoją wiedzę, zaradność oraz umiejętności jako niższe od przeciętnych. Ani jedna osoba! Większość ulokowała siebie nawet w górnych 10% populacji. Wyniki te jednoznacznie ukazały, że każdy respondent miał o sobie bardzo dobre wyobrażenie, co opierając się na statystyce pozwala założyć, że albo wszyscy, albo znacząca większość ludzi posiada o sobie tak dobre wyobrażenie.

K.P.Cross

Dobre wyobrażenie siebie dotyczy osób bez względu na kraj pochodzenia i wykształcenie. W odróżnieniu od badania College Board, w którym respondentami byli studenci, rok później, w 1977 roku,  profesor Kathryn Patricia Cross  zrealizowała badanie wśród wykładowców  University of Nebraska.  Pytania w kwestionariuszu badawczym dotyczyły zagadnień związanych z nauczaniem, lecz znajdowało się tam również pytanie wymagające od profesorów oceny własnych umiejętności dydaktycznych. 94% z nich oceniło swoje umiejętności nauczania jako ponadprzeciętne, a 68% umieściło swoje umiejętności nawet w najlepszych 25%!

Wyniki powyższych badań zainteresowały z kolei szwedzkiego  profesora Stefana Svensona,  który chciał sprawdzić, czy na tak korzystne ocenianie siebie ma wpływ kraj pochodzenia. W roku 1981 przeprowadził badanie wśród studentów Stanów Zjednoczonych i Szwecji. Wykazało ono podobną postawę w każdym kraju, z lekką wyłącznie różnicą natężenia. Aż 88% amerykańskich i 77% szwedzkich studentów oceniło swoje umiejętności prowadzenia auta powyżej średniej. Około 80% respondentów z tych grup w każdym kraju zaliczyło siebie pod względem tych umiejętności do najlepszych 30%.

Śmiało można powiedzieć, że większość ludzi ocenia swoje zdolności jako lepsze niż "przeciętne". Ponieważ statystycznie niemożliwe jest, aby większość ludzi miała zdolności lepsze od mediany (wartości średniej), wyniki wszystkich badań ukazują, że samoocena dużej części ludzi jest nieprawidłowa. Bez względu na kraj i poziom wykształcenia, każda osoba ma dobrą opinię na swój temat, a nawet irracjonalnie bardzo dobrą. I tu powstaje kolejne pytanie. Skoro człowiek jest tak bardzo przekonany o swojej wyższej wartości, to czy uważa też, że jest lubiany? Kolejni naukowcy postanowili sprawdzić jak ludzie postrzegają swoją atrakcyjność towarzyską.

E.W.Zuckerman

John T. Jost

Ezra W. Zuckerman  i  John T. Jost  ze  Stanford University  przeprowadzili w roku 1993 badanie, w którym poprosili studentów o ocenę ilości swoich przyjaciół w stosunku do ilości przyjaciół posiadanych przez rówieśników. Tylko 16% z nich stwierdziło, że posiada przyjaciół mniej niż rówieśnicy, a 41% stwierdziło jednoznacznie, że posiada ich znacząco więcej. Naukowcy zapytali też osoby badane, czy są lubiane i poprosili o cenę w jakim stopniu. 72% respondentów oceniło siebie jako lubianych "powyżej średniej" (better than average). Ci sami naukowcy, w innym badaniu realizowanym na próbie absolwentów szkół średnich, wykazali, że oceniając swoją umiejętność "nawiązywania przyjaźni" mniej niż 1% oceniło siebie poniżej średniej, a aż 60% zaliczyło siebie do górnych 10%. Oznacza to, że mechanizm  ego  zapewnia człowiekowi przekonanie o posiadaniu umiejętności na poziomie wyższym, niż znajdują się one u większości ludzi oraz przekonanie, że jednocześnie ta większość osób lubi go bardziej niż innych ludzi.

D.Dunning

E.Balcetis

R. Miller

Inny badacz,  profesor David Dunning  z  University of Michigan,  w badaniu przeprowadzonym razem z  profesor Emily Balcetis  z  New York University  i  profesorem Richardem Millerem  z  University of Nebraska  potwierdził z kolei, że ludzie dodatkowo powszechnie uważają, że chętniej niż inne osoby angażują się w zachowania moralne i społecznie pożądane. Osoby badane określały, jak zachowają się w sytuacjach, które będą miały wymiar etyczny, obywatelski czy altruistyczny, na przykład przekazanie pieniędzy na cel charytatywny. Następnie pytano ich, jak w tych sytuacjach postąpią ich rówieśnicy. Większość badanych była przekonana, że oni sami postąpią lepiej niż inni. Naukowiec postanowił sprawdzić, czy te optymistyczne prognozy potwierdzą się w praktyce i zaaranżował kwestę na cel charytatywny. Okazało się, że większość osób przewidujących swój udział w takiej akcji, w praktyce nie wzięła jednak w niej udziału.
Profesor David Dunning  wykazał swoimi badaniami również inne cechy charakterystyczne dla człowieka. Badania przeprowadzone wraz z  profesorem Justinem Krugerem  z  New York University  ukazały, że im mniejszą wiedzę człowiek posiada na określony temat, tym bardziej przecenia swoje możliwości i znajomość danego tematu . Tę ludzką cechę nazwano   efektem Dunninga-Krugera.    Mówi on o tym, że ignorancja (brak wiedzy i zrozumienia) jest czynnikiem dającym człowiekowi poczucie pewności siebie i wręcz wyższości nad innymi ludźmi. Im mniej człowiek wie, tym bardziej jest przekonany, że wie dużo. Według tych naukowców osoby niekompetentne nie potrafią prawidłowo określić poziomu swoich umiejętności, ani ocenić umiejętności innych osób, a  ego  powoduje idealizowanie własnej wiedzy i umiejętności. Badanie  agencji SEC  z 2011 roku pokazało, że ponad 70% Amerykanów oceniało swoją wiedzę na temat finansów jako ponadprzeciętną, gdy 70% Amerykanów nie zaliczyło następnie egzaminu z podstaw finansów i tylko 1% uzyskał wynik bardzo dobry. Czy w związku z tym człowiek zawsze uważa siebie za lepszego od innych ludzi? Badania Dunninga i Krugera odpowiedziały również na to pytanie. Otóż osoby będące fachowcami w określonej dziedzinie, posiadające dobrą znajomość tematu, widzą obszar swojej niewiedzy i niekompetencji, przez co oceniają siebie w sposób bardziej krytyczny. Im więcej człowiek wie, tym bardziej widzi, jak dużo nadal nie wie.

R.A.Jones

Wszystkie powyższe badania ukazały jak silnie mechanizm ego wpływa na sposób myślenia człowieka. Efekt better than average jest wysoki u większości ludzi, czyli ocena samego siebie jest u większości osób w dużej części irracjonalna. Wychodzi na to, że system samooceny człowieka ma naturalnie określoną, czytelną konstrukcję postrzegania siebie w sposób bezkrytyczny i/lub w pełni usprawiedliwiony. Pogląd ten podobnie sformułował naukowiec  Russell A. Jones,  który wywnioskował go ze swoich badań. W jednym z nich poprosił 300 studentów, by słowami wybranymi przez samych siebie, określili cechy charakteryzujące ich osobowość. Wszystkie odpowiedzi zawierały pozytywne cechy tj. wrażliwy, inteligentny i przyjazny, a większość zawierała wyłącznie takie oceny. Konstrukcja systemu samooceny człowieka została nazwana  iluzoryczną wyższością  oraz  złudzeniem ponadprzeciętności.  To postawa nieracjonalnego postrzegania rzeczywistości, klasyfikowana jako  błąd poznawczy,  mająca fałszujący wpływ na ludzkie rozumowanie, emocje, zachowanie, działanie i postawę wobec innych ludzi. Dla budowania relacji z ludźmi to mechanizm wymagający zrozumienia, zauważania i prawidłowego reagowania.

ODNIESIENIE DO SIEBIE (self-reference effect)

T.Rogers

M.Johnson

T.Kahan

Egocentryzm  człowieka wpływa również na tematykę zapamiętywanych przez niego informacji. Badanie przeprowadzone w roku 1977 przez  profesora Timothy B. Rogersa  z  University of Calgary  ukazało, że samo przyrównanie do siebie przez człowieka nowych informacji prowadzi do lepszego ich zapamiętania. Zjawisko to określone jako  efekt odniesienia do siebie  powoduje, że najlepiej zapamiętywane przez człowieka informacje to te, które są z nim związane. Uczestnicy badania zapoznawali się z listą 40 przymiotników, a następnie mieli trzy minuty na przypomnienie ich sobie. Najlepiej zostały zapamiętane przymiotniki, które według uczestników opisywały ich samych. Samo przyrównanie cech do siebie prowadziło do lepszego ich zapamiętania. Kolejne badanie, zrealizowane przez  profesor Marcia Johnson  i  profesor Tracey Kahan  pokazało, że informacje o nowo poznanej osobie, najlepiej pamiętane przez człowieka po kilku dniach, to te, które usłyszał od niej... na swój temat.



Opracował Tomasz Krawczyk na podstawie:
Caroline Preston, Stanley Harris "Psychology of drivers in traffic accidents", 1965, Journal of Applied Psychology, 49(4), 284-288
Jean-Paul Codol "Une approche cognitive du sentiment d'identité", SAGE Journals, 1981
Kathryn Patricia Cross, "Not can, but will college teaching be improved?", The Wiley Researchers, 1977
Ezra W. Zuckerman, John T. Jost, "What Makes You Think You're so Popular? Self-Evaluation Maintenance and the Subjective Side of the Friendship Paradox", American Sociological Association, Social Psychology Quarterly, 2001, 64/3, 207-223
David A. Dunning, Joachim Krueger, Mark D. Alicke, "The Self in Social Judgment", Psychology Press, 2005
David A. Dunning, "Self-Insight: Roadblocks and Detours on the Path to Knowing Thyself", Psychology Press, 2012
David Dunning, Emily Balcetis, Richard L. Miller, "Do collectivists know themselves better than individualists? Cross-cultural studies of the holier than thou phenomenon.", Journal of Personality and Social Psychology, 2008, 95(6), 1252-1267
David Dunning, Justin Kruger, "Unskilled and unaware of it: How difficulties in recognizing one's own incompetence lead to inflated self-assessments.", Journal of Personality and Social Psychology, 1999, Vol 77(6), 1121-1134
Russell A.Jones, John Sensenig, John V.Haley, "Self-descriptions: Configurations of content and order effects.", Journal of Personality and Social Psychology, 1974, 30(1), 36-45
Timothy B. Rogers, Nicholas A. Kuiper, W.S.Kirker, "Self-reference and the encoding of personal information.", Journal of Personality and Social Psychology, 1977, 35(9), 677-688
Marcia K. Johnson, Tracey L. Kahan, "Self Effects in Memory for Person Information", Guilford Press, 2011
Graham Lawton "Deluded drivers: The startling discovery that changed psychology", New Scientist, 09.05.2018
Edward R. Hirt, Joshua Clarkson, Lile Jia "Self-Regulation and Ego Control", Academic Press, Acta Psychologica, 2016
Samuel Juni "Ego function assessment", Buros Thirteenth Mental Measurements Yearbook, 112, 401-404
Marta Szabat, "Filozoficzny potencjał podmiotowości w świetle koncepcji lęku Jacques'a Lacana", Open Edition Journals, Teksty Drugie, 2017, 4, s. 96-114

 WNIOSKI


      Wszystkie przedstawione powyżej badania ukazały wyraźną tendencję człowieka do postrzegania i oceniania siebie w sposób bardzo korzystny. Ponieważ statystycznie nie jest możliwe, by ponad 50% populacji było lepsze od przeciętnej, badania wykazały, że większość ludzi ma nierealistyczną ocenę samego siebie. Co więcej, gdy badacze dysponowali obiektywnymi ocenami specjalistów okazywało się, że ludzie oceniali siebie lepiej, niż powinni, czyli błędnie i irracjonalnie.

Dlaczego człowiek ocenia siebie irracjonalnie?

1. Mechanizm  ego  - główną przyczyną jest natura mechanizmu  ego,  który zapewnia człowiekowi dobre zdanie o sobie. Na poziomie podstawowym jego zadaniem jest zapewnienie człowiekowi pewności siebie, odwagi, by był on skuteczny w zdobywaniu pożywienia i partnerów. Jest mechanizmem, którego zadaniem jest zapewnienie skutecznego realizowania priorytetów  prążkowia  (patrz  "Mózg chce więcej")
2. Mechanizm zapamiętywania - w ścisłym połączeniu z  ego  działa ludzka pamięć. Mózg systematycznie koryguje wspomnienia w kierunku korzystnym dla siebie, dzięki czemu poczucie wysokiej własnej wartości jest utrzymywane, a wszelkie zagrożenia dla  ego  są redefiniowane lub wymazywane. W efekcie człowiek albo nie pamięta sytuacji dla siebie niekorzystnych, albo pamięta je w wersji zniekształconej, zmienionej, dopasowanej do wyobrażenia o sobie samym.
3. Bieżąca interpretacja - by utrzymać dobre wyobrażenie o sobie samym, mózg traktuje własne słabości jako zwyczajne, naturalne, powszechne i typowe dla człowieka. Natomiast własne mocne strony traktuje jako wyraźnie rzadsze i wyjątkowe.
4.  Efekt Dunninga-Krugera - im mniejszą człowiek posiada znajomość tematu, tym bardziej jest nieobiektywny i tym bardziej irracjonalnie ocenia sam siebie. Im mniej jest zainteresowany innymi ludźmi, im mniej poznał innych ludzi, tym bardziej czuje się od nich lepszy (przecenia swoje kompetencje, umiejętności, postawę życiową, itp.).


      W efekcie mózg interpretuje wszystkie sytuacje w sposób dla siebie korzystny, choć - jak wykazały opisane wyżej badania - zazwyczaj zafałszowany. Ma tendencję do tłumaczenia przyczyny stworzonego przez siebie problemu "pechem", natomiast sukcesu własnymi umiejętnościami, starannością i dobrą decyzją. Skupienie na sobie, czyli  egocentryzm  powoduje, że porównując siebie z innymi ludźmi umysł człowieka koncentruje się bardziej na swoich mocnych stronach i własnych osiągnięciach, niż na mocnych stronach i osiągnięciach innych osób.

Opracował: Tomasz Krawczyk

  • - wersja PDF (408 kb)

Psychologię wywierania wpływu omawiamy podczas  szkoleń.
Napisz do nas

Dysonans poznawczy

O ratowaniu EGO

Ego mówi człowiekowi, że jest ponadprzeciętny (better than average). Gdy człowiek zaprzeczy takiemu swojemu przekonaniu staje się nieobliczalny.
Jak reagować na dysonans poznawczy?
Co go wywołuje?

 WPROWADZENIE

Leon Festinger


      Dysonans poznawczy  jest mechanizmem służącym  ego.  Jego celem jest utrzymanie dobrego o sobie wyobrażenia.  Ego  zapewnia człowiekowi przekonanie o swojej wartości i że jest się postacią pozytywną (uczciwą, zaradną, przyjazną, generalnie skromną, itp.). Co człowiek czuje w chwili, gdy jego zachowanie zaprzecza takiemu wyobrażeniu o sobie? Odczuwa nieprzyjemne napięcie psychiczne, dyskomfort psychiczny, nazywane właśnie  dysonansem poznawczym.  Pojawia się on w momencie, gdy zachowanie lub wypowiedź człowieka jest niezgodna z jego wyobrażeniem o sobie samym. Stan dysonansu wywołuje u niego działania redukujące lub łagodzące poczucie dyskomfortu. Działanie ma na celu nadanie interpretacji powstałej sytuacji, korzystnej dla swojego wyobrażenia o sobie (określenie przyczyn tłumaczących takie zachowanie, ukazanie takiego zachowania jako przypadkowego, itp.).
      Teorię dysonansu poznawczego sformułował w roku 1957  prof. Leon Festinger.  Stwierdził, że człowiek posiada wewnętrzną skłonność do utrzymywania wszystkich swoich przekonań w harmonii z własnym postępowaniem, unika jakiejkolwiek dysharmonii,  dysonansu,  i dba o spójność swojej postawy z wyrażanymi opiniami.

 BADANIA

Marian Keech


      Pierwszy przykład  dysonansu poznawczego  został opisany przez  Leona Festingera  w 1956 roku w książce  "Gdy proroctwo zawodzi. Koniec świata, który nie nastąpił."  Festinger, jako młody naukowiec zinfiltrował sektę, wierzącą w zbliżający się koniec świata i cywilizację z planety Clarion. Guru sekty była Dorothy Martin, gospodyni domowa z Chicago, której naukowcy nadali w książce pseudonim "Marian Keech" i umieścili jej działalność w Michigan. System wierzeń oparty był na informacjach otrzymywanych bezpośrednio przez Marian Keech z planety Clarion. Otrzymywała je w sposób telepatyczny (transowy, channelingowy) i zapisywała w sposób automatyczny. Keech twierdziła, że otrzymała wiadomość przepowiadającą, że nasz świat zakończy się wielką powodzią przed świtem 21 grudnia 1954 roku, jednak grupę osób wierzących uratują mieszkańcy planety Clarion. Przylecą i ich zabiorą.
      Keech twierdziła, że otrzymuje wiadomości od "starszego brata", a następnie od Sanady z planety Clarion. Według niej Sanada był we wcześniejszej inkarnacji Jezusem Chrystusem. Otrzymywała również wiadomości od innych postaci. Nazywała ich "Strażnikami".
      Sekta nie szukała rozgłosu. Keech oraz inni wyznawcy niechętnie udzielali wywiadów lokalnym mediom. Do domu Keech dostęp miały tylko osoby, które potrafiły przekonać, że prawdziwie wierzą. Mimo zamkniętej postawy grupa osób wierzących w przepowiednię stawała się liczna i bardzo zaangażowana. Wielu z nich przygotowując się do wylotu z Ziemi porzuciło miejsce pracy, uczelnię, współmałżonka i rozdało swój majątek.
      20 grudnia grupa spotkała się i oczekiwała na gości z kosmosu, którzy mieli zjawić się o północy i zabrać ich do statku kosmicznego. Zgodnie z instrukcją grupa usunęła wszystkie metalowe przedmioty ze swoich ubrań (tj. zamki błyskawiczne, paski biustonoszy, zegarki, metalowe guziki) i w skupieniu oczekiwała na ich przybycie. Wg relacji Festingera, 5 minut po północy grupa odczuwała duże zdenerwowanie brakiem gości, lecz ktoś z nich zauważył, że inny zegar wskazywał godzinę 23:55, co uspokoiło atmosferę, bo oznaczało, że północ jeszcze nie nadeszła. Gdy jednak drugi zegar też wybił północ i nadal nie pojawili się kosmiczni goście, grupa siedziała w ciężkiej ciszy, odczuwając coraz większe zdenerwowanie i lęk przed kataklizmem, do którego pozostało przecież już tylko około siedmiu godzin. O 4:00 rano grupa siedziała w przytłaczającej ciszy. Próbowano znaleźć jakieś wyjaśnienie, lecz nic rozsądnego nikomu nie przychodziło do głowy. Keech zaczęła płakać. O 4:45 Keech otrzymała wiadomość, którą telepatycznie odebrała i automatycznie zapisała. Poinformowano ją, że dzięki ich całonocnym modlitwom Bóg postanowił uchronić planetę przed zniszczeniem. Grupa poczuła szczęście i dumę. Popołudniu wezwali dziennikarzy, poinformowali o swoim sukcesie i przekazali religijne przesłanie. W kolejnych tygodniach byli bardzo zaangażowani w głoszenie "dobrej nowiny" i zapraszanie ludzi do grupy Marian Keech.
      Najtrudniejszym czasem dla członków sekty, były godziny od północy do 4.45. Jako osoby wierzące w nadchodzącą apokalipsę, prezentujące to powszechnie (porzucenie pracy, uczelni, współmałżonka), okazywali się "naiwniakami", którzy "dali się nabrać". Czy  ego  może zaakceptować tak okrutną dla siebie opinię? Z pewnością nie, dlatego wybawieniem była informacja przekazana im przez Marian Keech, że dzięki ich modlitwom Ziemia została uratowana.  Ego  wybrało tę interpretację sytuacji, jako bardziej dla siebie korzystną, powodując duże zaangażowanie członków grupy w "nawracanie" innych ludzi. Czy oni w to wierzyli? Tak.

M.Carlsmith

      Prof. Leon Festinger  zrealizował wiele eksperymentów, badających mechanizm i skalę  dysonansu poznawczy.  W jednym z nich, który razem z nim poprowadził  Merrill Carlsmith,  zaproszono 71 studentów do udziału w badaniu o nawie  "Measures of Performance" (Miary wydajności).  Ich zadaniem było układanie drewnianych szpuli na tacy, by po chwili z powrotem je zdejmować. Pół godziny później zadanie zmieniało się na obracanie kwadratowych kołków na płaskiej desce, zgodnie z ruchem wskazówek zegara (film relacjonujący eksperyment Festingera i Carlsmitha). Przez cały czas studenci byli w towarzystwie badacza, który ich obserwował i czynił notatki. To była godzina olbrzymiej nudy.
      Po minięciu godziny i ukończeniu zadań badacz prosił każdego uczestnika, by wychodząc z sali powiedział następnemu uczestnikowi, że eksperyment był zabawny i interesujący. Argumentował to, że chce sprawdzić, czy ludzie lepiej pracują, jeśli zapowie się im, że praca jest interesująca. Przedstawiał też w tym momencie spreparowaną historyjkę, że ich pomocnik, który zwykle informuje o tym badanych, w danym dniu nie przyszedł do pracy. Co więcej, według niego, opinia przekazywana przez samego uczestnika będzie bardziej wiarygodna, niż opinia jego pomocnika. Połowie uczestników, za powiedzenie kolejnemu uczestnikowi oczywistej nieprawdy, zapewniono wynagrodzenie w wysokości 20 dolarów (około 150 dolarów dzisiejszej wartości). Drugiej grupie zaproponowano wynagrodzenie wysokości 1 dolara (około 8 dolarów dzisiejszej wartości). Uczestnicy spełniali tę prośbę i okłamywali kolejnego "uczestnika" (była to osoba podstawiona przez badaczy). W krótkim czasie później proszono ich o wypełnienie ankiety i przeprowadzano wywiady. Pytano o ich prawdziwe odczucia dotyczące badania. Studenci, którym zapłacono 20 dolarów przyznawali, że badanie było potwornie nudne. Studenci, którym zapłacono tylko 1 dolara twierdzili, że badanie było interesujące i stymulujące.
      Skąd wzięła się rozbieżność w ocenie atrakcyjności badania? Pierwsza grupa miała możliwość wyjaśnienia swojego kłamstwa wysoką kwotą wynagrodzenia  "Owszem, poproszono mnie o drobne kłamstwo, ale była to prośba i dodatkowo wynagrodzenie było duże".  Osoby z drugiej grupy nie miały takiego uzasadnienia. Dlaczego kłamałem? Czy dlatego, że jestem kłamcą? Z pewnością nikt nie uznałby takiej opinii o sobie, gdyż  ego  na to nie pozwala. Ponieważ zachowanie (kłamstwo) było niezgodne z wyobrażeniem o sobie, umysł odczuwał  dysonans  i szukał innego uzasadnienia. Jakie mógł znaleźć? Na przykład takie, że badanie miało swoją wartość, było interesujące, stymulujące i w sumie  nie kłamałem przedstawiając taką opinię kolejnemu uczestnikowi.

Opracował Tomasz Krawczyk na podstawie:
Leon Festinger, James M.Carlsmith "Cognitive consequences of forced compliance", The Journal of Abnormal and Social Psychology, 1959, nr. 58, str. 203-210
L.Festinger, H.Riecken, S.Schachter "When Prophecy Fails: A Social and Psychological Study of a Modern Group That Prediction the Destruction of the World", University of Minnesota Press, 1956
dr Christopher Peterson "When Prophecy Fails: The Sequel", Psychology Today, 22.05.2011
Jamie Madigan "It's Not So Bad: Cognitive Dissonance and Cheap Games", The Psychology of Video Games, 21.08.2013
Explorable "Cognitive Dissonance. Festinger & Carlsmith's Study"

 WNIOSKI


      Dysonans poznawczy  jest naturalnym mechanizmem obrony  ego.  W wyniku jego działania, zachowanie ludzi w sytuacji, gdy robią coś negatywnego lub mówią coś niemądrego, nie jest łatwe do przewidzenia. Umysł jest w stanie przyjąć i szczerze uwierzyć nawet w absurdalną interpretację sytuacji, by tylko utrzymać doskonałe o sobie wyobrażenie. Czy człowiek może prawdziwie wierzyć nawet w absurdalne wytłumaczenie swojego negatywnego zachowania? Niestety tak.  Dysonans poznawczy  to naturalny, automatyczny mechanizm ludzkiego umysłu, który zapewnia organizmowi pewność siebie i w efekcie siłę do osiągania i zaspokajania działań uznawanych przez mózg za priorytetowe (patrz  "Mózg chce więcej").
      Zrozumienie działania mechanizmu  dysonansu poznawczego  jest kluczowe dla świadomego budowania dobrych relacji z ludźmi. Dlaczego? Bo, gdy człowiek robi coś złego lub mówi coś niemądrego, jego umysł może przypisać winę za swoje zachowanie swojemu rozmówcy ("on mnie sprowokował", "gdyby on się nie odezwał, to ja nie powiedziałbym tego", itp.). Dlatego istotna jest odpowiedź na poniższe pytanie.

Rozumiejąc mechanizm  dysonansu poznawczego,  o czym należy pamiętać, by móc budować z ludźmi pozytywne relacje?

1.Korzystnie jest udawać, że nie zauważyło się złego zachowania lub nie usłyszało niemądrej wypowiedzi. Jest szansa, że rozmówca, gdy nie ma świadka świadomego jego złego zachowania, nie będzie czuł potrzeby "ratowania" swojego wizerunku (np. przypisaniem świadkowi odpowiedzialności za swoje złe zachowanie).
2.Jeżeli rozmówca jednak już "ratuje" swój wizerunek absurdalną, nielogiczną, czy nawet "dziwną" interpretacją, nie demaskować jej, nie podważać jej zasadności, by nie wprowadzać go w zakłopotanie, czyli nie potęgować  dysonansu poznawczego.  Każda konieczność ratowania opinii o sobie może skierować umysł rozmówcy na niekorzystne dla nas tory.


Opracował: Tomasz Krawczyk

  • - wersja PDF (365 kb)

Psychologię wywierania wpływu omawiamy podczas  szkoleń.
Napisz do nas

KOLEJNE EKSPERYMENTY I BADANIA NAUKOWE

KOLEJNE EKSPERYMENTY
I BADANIA NAUKOWE

Mózg chce więcej

Badania prof. Wolframa Schultza

Jakimi priorytetami kieruje się ludzki mózg?  Prof. Wolfram Schultz  wykazał w swoich badaniach system pracy mózgu, zapewniający człowiekowi satysfakcję lub jej brak.

Kiedy osiągnięcie nawet ambitnego celu nie zapewnia satysfakcji?
Jak zapewnić motywację personelu?

Warunkowanie

Thorndike, Pawłow, Skinner

Warunkowanie oznacza wyrabianie nowych  odruchów.  Są one kluczowe dla jakości komunikacji i sposobu nabywania nowych umiejętności.

Czy odruchy można wytwarzać świadomie?
Jak odbywa się wytwarzanie prawidłowych odruchów?

Ego

O wyobrażeniu siebie

Ego  to wyobrażenie o sobie samym. Jest mechanizmem niezbędnym do przeżycia, lecz również problematycznym. Człowiek z natury uważa, że jest "lepszy". W badaniach przyjęto wskaźnik  better than average.

Czy przekonanie o swojej wyjątkowości jest powszechne?
Czy skupienie na sobie ułatwia ludziom wywieranie na nas wpływu?

Dysonans poznawczy

O ratowaniu EGO

Ego  mówi człowiekowi, że jest ponadprzeciętny  (better than average).  Gdy człowiek zaprzeczy takiemu swojemu przekonaniu staje się nieobliczalny.

Jak reagować na dysonans poznawczy?
Co go wywołuje?

"Ludzie myślą tak, jak ja"

Fałszywa zgodność

Człowiek ma podświadome przekonanie, że ludzie -  generalnie  - myślą tak, jak on. Jeżeli nawet obecnie jeszcze tak nie myślą, to z pewnością jego poglądy będą wyrażać w przyszłości. Badania naukowe wykazały jak silny jest to mechanizm myślenia.

Jak powszechnie on występuje?
Jak takie przekonanie wpływa na postawę człowieka?

Efekt Pigmaliona

Eksperymenty prof. Roberta Rosenthala

Efekt Pigmaliona  to uformowanie osoby, stworzenie jej, poprzez swój stosunek do niej.

Jak nasze oczekiwania wpływają na drugiego człowieka?
Co w naszej postawie wywiera silny wpływ?

Zarządzanie Ludźmi

Ewolucja myśli zarządczej

Skuteczność działania ludzi zawsze była przedmiotem troski przedsiębiorców. Ich pomysłom w sukurs przyszła również nauka.

Jakie błędy zauważono w zarządzaniu personelem?
Które z nich są cały czas popełniane?

Wyuczona bezradność

Eksperymenty Seligmana-Maiera, Richtera

Opis i wnioski z kluczowych badań psychologicznych nt. aktywności i bierności.

Dlaczego człowiek bywa bierny lub czuje się bezradny?
Czy aktywności można się nauczyć?

Efekt widza

O braku poczucia odpowiedzialności

Efekt widza  -  człowiek widzi negatywne zdarzenie, ma możliwość zareagowania, lecz nie podejmuje żadnych działań.

Czy ty też możesz być osobą bierną, gdy należy reagować?
Czym powodowana jest bierność człowieka?

Co wpływa na relację?

Harlow, Wall, Niiya i Deaux

Wydaje się, że zapewnienie przeżycia jest wartością najwyższą. Okazuje się, że w naturze są wartości wyższe od zapewnienia bytu.

Co jest ważne dla wszystkich?
Na czym należy się skupić chcąc budować z ludźmi pozytywne relacje?

Tożsamość grupowa

Badania prof. Henriego Tajfela

Człowiek nabywa cech typowych dla grupy, z którą się utożsamia. Zachowanie grupy, jej wartości i sposób myślenia stają się jego sposobem myślenia i działania. Człowiek dba, by jego grupa "wygrywała", czyli zyskiwała więcej, niż inne grupy ludzi.

Czy można oczekiwać od człowieka obiektywnych ocen innych ludzi?
Jak przynależność do grupy wpływa na ludzkie decyzje?

Odgrywanie roli grupy

Eksperyment Zimbardo

Eksperyment  prof. Philipa Zimbardo  ze  Stanford Univeristy  ukazał mechanizm kluczowy dla ludzkiego postępowania.

Jaką rolę odgrywasz ty, a jaką twój klient, pracownik lub przełożony?
Co determinuje odgrywanie przez człowieka określonej roli?

Trzecia Fala

Mechanizmy oddziaływania

Ron Jones  był nauczycielem historii w liceum w Kalifornii. Jego uczniowie nie byli w stanie pojąć, jak niemieckie społeczeństwo mogło popierać nazistów. Postanowił unaocznić im mechanizm zdobywania zwolenników idei i zasad. Przeprowadził spontaniczny, osobisty, improwizowany eksperyment socjologiczny, tworzący z uczniów zagorzałych zwolenników przedsięwzięcia.

Co wpływa na zaangażowanie się w ideę?
Co poza samą ideą angażuje ludzi w przedsięwzięcie?

Eksperyment Milgrama

Oddziaływanie i wywieranie wpływu

Badanie z bardzo mocnymi wynikami.

W jakich sytuacjach każdy z nas jest skłonny krzywdzić innych ludzi?
Co może spowodować działania niemiłe dla innej osoby?

Konformizm

Eksperymenty Sherifa i Ascha

Najsłynniejsze badania nad konformizmem człowieka przeprowadziło dwóch psychologów:  prof. Muzafer Sherif  i  prof. Solomon Asch.

W jakich sytuacjach człowiek zmienia zdanie pod wpływem grupy?
Dlaczego przyjmuje opinie innych ludzi jako swoje?

Jaskinia zbójców

Eksperyment Sherifa

Najsłynniejszy eksperyment psychologa  prof. Muzafera Sherifa,  nazwany "Jaskinia Zbójców" (Robbers Cave), analizujący zachowanie grup w sytuacjach konfliktowych.

Jakie są powody podziału na my i oni.
Co zapewnia integrację i wspólne działanie?

Gdy warunki są zbyt dobre

Eksperyment Calhouna

Etolog  John B.Calhoun  umieścił populację myszy w idealnym środowisku do życia. Wynik był zaskakujący.

Co jest warunkiem aktywności i chęci rozwoju?
Co może zabić motywację do działania?

Automatyzmy

Nieuświadomione mechanizmy umysłu

Człowiek jest istotą barwną. Posiada wiele  mechanizmów  myślenia, które tworzą jego koloryt. Wiele reakcji jest trudnych do przewidzenia, lecz są też takie, które są przewidywalne. Opierają się one na  automatycznychnieświadomych  mechanizmach pracy mózgu. Przedstawiamy je wraz z opisem badań, które pozwoliły je zrozumieć.

Kiedy człowiek działa  mechanicznie  bez udziału własnej woli?
Które zachowania uruchamiają w nim  automatyczne  reakcje?

Stopa w drzwi

Foot in The Door

Postępowanie człowieka opiera się na  mechanizmach  działających w nim samym oraz między nim, a innymi ludźmi. Poniżej przedstawiamy jeden z nich, zweryfikowany przez badania naukowe.

Kiedy mamy skłonność do godzenia się na prośby?
Jak inna osoba może wpłynąć na naszą decyzję?

Drzwi w twarz

The Door in The Face

Kolejny  mechanizm  wpływający na nasze opinie i decyzje, zweryfikowany przez jednego z najsłynniejszych badaczy naukowych.

Kiedy rośnie nasza skłonność do godzenia się na prośby innych ludzi?
Jak świadomie można na nas wpływać?

Niska piłka

The Low-Ball

Obok metod  stopy w drzwi  i  drzwi w twarz  zdefiniowano i naukowo zweryfikowano kolejny mechanizm wywierania wpływu. Intensyfikuje on zaangażowanie człowieka i w efekcie zapewnia jego większą chęć realizowania ustaleń.

Jak powstaje większa chęć realizowania ustaleń?
Na czym polega ten mechanizm?

Wpływ reklamy

O pamięci  niejawnej

Człowiek zapamiętuje reklamy w świadomości oraz w  pamięci niejawnej.  Badania  prof. Didier'a Courbet  z Francji ukazały czas, jaki reklama "niepamiętana" przez człowieka jest jednak pamiętana i wpływa na jego wybory.

Czym jest pamięć niejawna?
Jak długo przechowywana jest w niej informacja pokazana w krótkiej reklamie?

Jacques Marie Émile Lacan (1901-1981) - francuski psychiatra i psychoanalityk, twórca i reformator francuskiej szkoły psychoanalizy. Wprowadził do psychoanalizu tzw.  etap lustra,  który opisał jako kształtujący funkcję 'ja'. Moment, w którym dziecko rozpoczyna poznawać swoje odbicie w lustrze i zaczyna się z nim utożsamiać uważał za coś więcej niż tylko "moment w życiu niemowlęcia". Według niego to moment tworzący w psychice człowieka strukturę własnej osobowości.

EGO     - podświadomy mechanizm zapewniający człowiekowi  dobre o sobie wyobrażenie.  Biologicznie zapewnia organizmowi pewność siebie i determinację do walki, co zwiększa szansę przeżycia. Społecznie konfliktogenny, bo często powoduje walkę człowieka w obronie wyimaginowanego zagrożenia dobrego o sobie wyobrażenia.
     Psychiatra i francuski psychoanalityk Jacques Lacan umieścił moment rozwoju  ego  w dzieciństwie, w "fazie lustra", w której następuje utożsamienie się z własnym obrazem widzianym przez dziecko w lustrze. Jest to zarazem moment pierwszego złudzenia co do własnej natury. Stąd w koncepcji Lacana wszelkie przekonania osoby na własny temat są tylko wyobrażeniem.

Dysonans Poznawczy - mechanizm służący  ego,  którego celem jest utrzymanie dobrego o sobie wyobrażenia. Gdy zachowanie człowieka zaprzecza jego dobremu wyobrażeniu o sobie, odczuwa nieprzyjemne napięcie psychiczne i dyskomfort psychiczny nazywany dysonansem.

Większość eksperymentów naukowych z zakresu psychologii zachowania człowieka realizowana była w II połowie XX w. Pierwsze badania z wykorzystaniem wskaźnika  better than average  datowane są na lata '60 XX w. Jeszcze w roku 1938 rosyjski fizjolog i noblista Iwan P.Pawłow nie traktował psychologii jako poważnej nauki. W swojej książce  "Wykłady o czynności mózgu"  zamieścił pytanie:  "Czy można w ogóle psychologię uważać za naukę?" (Towarzystwo Wydawnicze "Rój", 1938, s.11).  Oznacza to, że "dawno" w świecie psychologii oznacza lata 1950-1970.

Jean-Paul Codol (1944-1989) - francuski profesor wydziału psychologii  University of the Mediterranean  (Université d'Aix-Marseille III),  dyrektor ds. Badań w  Centre National de la Recherche Scientifique.
Od 2005 roku we Francji przyznawany jest medal imienia Jean-Paula Codola, za wybitne zasługi dla rozwoju psychologii społecznej w Europie.

Stefan Svenson - szwedzki profesor  Karolinska Institute  (uniwersytet medyczny założony w 1810 r., przyznający Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny).

College Board - organizacja  non profit  założona w 1900 roku. Zrzesza 5700 szkół, kolegiów, uniwersytetów i innych placówek edukacyjnych w Stanach Zjednoczonych. Zarządza badaniami naukowymi oraz wspiera realizację programów sprzyjających podniesieniu poziomu kształcenia uczniów szkół średnich w Stanach Zjednoczonych.

Kathryn Patricia Cross (ur. w 1926 r.) dziekan  Cornell University,  dyrektor  College and University Programs  w  Educational Testing Service Princeton,  profesor  University of California,  profesor pedagogiki  Harvard Graduate School of Education,  otrzymała kilka tytułów doktora honoris causa.

/ Wikipedia /

John Thomas Jost (ur. w 1968 r.) psycholog społeczny, doktor psychologii społecznej i politycznej  Yale University

/ Wikipedia /

Ezra W. Zuckerman Sivan - profesor strategii i przedsiębiorczości  Alvina J.Sitemana,  współzałożyciel programu doktoranckiego  MIT Sloan  z socjologii ekonomicznej.

/ MIT Management Sloan School /

Nicholas Epley - profesor  University of Chicago.  Prowadzi badania odpowiadające na pytanie  "Jak myślący ludzie myślą o innych myślących ludziach?",  by zrozumieć, dlaczego inteligentni ludzie tak nagminnie się nie rozumieją. Prowadzi kurs etyki i dobrego samopoczucia dla studentów MBA.

/ The University of Chicago Booth School of Business /

David Alan Dunning - profesor psychologii na  University of Michigan.  Opublikował ponad 80 recenzowanych artykułów, rozdziałów książek i komentarzy. Najbardziej znany z badania z 1999 roku zrealizowanego z Justinem Krugerem, które wykazało, że osoby osiągające niskie wyniki znacznie zawyżają ocenę swoich kompetencji. Zjawisko to nazwano  efektem Dunninga-Krugera.

/ Wikipedia /

Emily Balcetis - profesor nadzwyczajny psychologii na  New York University.  Laureatka nagrody  SAGE Young Scholars  otrzymanej w 2011 roku od Fundacji Osobowości i Psychologii Społecznej.

/ Wikipedia /

Richard L. Miller - profesor psychologii na  University of Nebraska.  Wykładał na  Georgetown University  i  University of Cologne  w Kolonii w Niemczech. Pełnił funkcję dyrektora  Community Learning Centre  w  Colegio Internacional de Baleares  na Majorce w Hiszpanii. Pełnił funkcję dyrektora projektów badawczych stosowanych w naukach behawioralnych dla  Organizacji Badań Zasobów Ludzkich (Human Resources Research Organization) w Niemczech. Laureat czterech krajowych nagród dydaktycznych, w tym amerykańskiego profesora roku  CASE/Carnegie Foundation  oraz nagrodę za  Wybitne Nauczanie (Distinguished Teaching Award)  American Psychological Association.

/ University of Nebraska /

Justin Kruger - profesor  New York University,  uzyskał tytuł doktora z psychologii społecznej na  Cornell University  w 1999 r. Znany jest głównie ze współautorstwa z Davidem Dunningiem w badaniu z 1999 roku, w którym wykazali, że osoby osiągające najniższe wyniki znacznie przeszacowują swoje umiejętności, wiedzę i skuteczność. Taką postawę nazwano  efektem Dunninga-Krugera.

/ Wikipedia /

SEC - United States Securities and Exchange Commission. Komisja Papierów Wartościowych i Giełd Stanów Zjednoczonych, amerykańska niezależna agencja państwowa, której obowiązkiem jest sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem federalnego prawa obrotu papierami wartościowymi oraz regulowanie i kontrolowanie rynku papierów wartościowych w Stanach Zjednoczonych. Powołana w 1934 r. w następstwie załamania na giełdzie w 1929 i trwającego wielkiego kryzysu.

/ Wikipedia /

Russell A. Jones - psycholog kliniczny, doktor psychologii  University of Maryland College Park

/ Linkedin /



Marcia Johnson - profesor psychologii  University of California.  Jej badania koncentrują się na pamięci człowieka , mechanizmach zniekształcania pamięci oraz związku między emocjami a zapamiętywaniem.

/ Department of Psychology Yale University /

Tracey Kahan - profesor psychologii na  Santa Clara University,  prowadzi badania nad wpływem świadomości na zapamiętywanie oraz nad wzajemnym oddziaływaniem świadomości, poznania i emocji w cyklu snu i czuwania.


/ The Santa Clara University webpage /

Prążkowie - część mózgu napędzająca organizm do działania, kierująca się przy tym następującymi priorytetami:
1. zapewnienie pożywienia
2. rozmnażanie
3. zapewnienie wysokiej pozycji w stadzie
4. stałe poznawanie własnego środowiska
5. osiąganie tego wszystkiego przy jak najmniejszym wysiłku.

/ więcej we wprowadzeniu do artykułu "Mózg chce więcej" /

Błąd poznawczy - termin z zakresu psychologii określający nieracjonalne postrzeganie rzeczywistości, wpływające na ludzkie postawy, emocje, rozumowanie i zachowanie. Człowiek tworzy własną  subiektywną wizję rzeczywistości.

Przykładowe błędy poznawcze kliknij link

Leon Festinger (1919-1989) - profesor psychologii, wykładowca na University of Michigan, University of Minnesota i Stanford University. Prowadził również prace badawcze nad dynamiką grup w Instytucie Technologii w Massachusetts.

/ Wikipedia /

W wydaniu tej książki, Leonowi Festinger'owi towarzyszyli Henry Riecken i Stanley Schachter

Channeling (z ang. channel 'kanał') - element parapsychologii, będący przedmiotem wiary osób związanych z tzw. nową duchowością i New Age. Polega na przesyłaniu przez transcendentny ośrodek emisyjny (np. Jezus Chrystus, aniołowie, bogowie greccy) za pomocą "kanału" pewnych treści do osoby znajdującej się w transie lub w stanie podwyższonej świadomości. Kontakt ten, zdaniem wierzących, następuje drogą pozazmysłową, kanałem mentalnym, na ogół bez użycia języka werbalnego. Podświadomość przekłada treści na bardziej zrozumiałe myśli, słowa mówione bądź też pisane (tzw. pismo automatyczne). Podczas channelingu ciało człowieka może znajdować się w transie. Zdaniem teoretyków New Age przekazy channelingowe często są dość ogólne. Wyznawcy New Age uważają, że jest to związane z indywidualnym poziomem wibracji osoby poddającej się channelingowi. Im wyższy rozwój duchowy człowieka, tym bardziej możliwy jest kontakt z istotami będącymi bliżej Boga/Światła/Uniwersum

/ Wikipedia /

Merrill Carlsmith (1936-1984)- amerykański psycholog społeczny, autor podręcznika "Psychologia społeczna" wyd. w 1970 r.

/ Wikipedia EN /


Tomasz Krawczyk (ur. 1973) - autor książki pt. "Metodyka Sprzedaży i Negocjacji" (Ridero, marzec 2020), autor artykułów poświęconych zagadnieniom zarządzania, sprzedaży i negocjacji publikowanych na łamach gazet i miesięczników tj. Puls Biznesu i dwumiesięcznik Optyka. Absolwent  Studium Doktoranckiego Kolegium Zarządzania i Finansów Szkoły Głównej Handlowej  w Warszawie.
Doświadczenie praktyczne w sprzedaży i negocjacjach od 1994 r. W kolejnych latach - prowadząc już szkolenia biznesowe - wprowadzał firmy na wybrane rynki, opracowując strategię działania i prowadząc fizyczne działania handlowe. Dzięki swoim umiejętnościom, już od roku 2002 wynajmowany do przygotowywania firm do negocjacji i reprezentowania ich w tym procesie. Negocjator i mediator angażowany do rozwiązywania sporów między podmiotami gospodarczymi. Metodyk komunikacji interpersonalnej - opracowane przez niego rozwiązania zostały wdrożone przez firmy koncernowe w innych krajach Europy.

Więcej?  Kliknij link.

Jak rozwijać siebie?

SZKOLENIA

Wiedza i rozumienie mechanizmów pozwalają siebie doskonalić

COACHING

Wartością jest praca z Ekspertem, który inspiruje i pomaga się doskonalić

ZARZĄDZANIE

Rozwój, to stałość doskonalenia

AUTOANALIZA

Rozumienie mechanizmów wpływa na stałe doskonalenie swoich umiejętności





Uczestnicy naszych szkoleń korzystają darmo z rad ekspertów, aż do roku po szkoleniu

Ułatwiamy dostęp do naszych szkoleń zamkniętych - Program Rozwoju MMP - napisz do nas


Jakie wsparcie Cię interesuje?

Napisz do nas

Wyrażam zgodę na przesłanie przez firmę Stainer Consulting odpowiedzi drogą mailową i kontakt ze mną drogą telefoniczną - regulamin